De afwezigheid van een belastingverdrag tussen Frankrijk en een derde staat is niet slechts een neutrale juridische leemte. Het activeert een unilateraal belastingregime gebaseerd op het Franse interne recht, met directe gevolgen voor de bronbelasting, de belastingkredieten en de aangifteverplichtingen. We merken op dat deze situatie regelmatig wordt verward met de opname op de lijst van niet-coöperatieve staten en gebieden (ETNC), terwijl beide mechanismen verschillende fiscale effecten hebben.
Verhoogde bronbelasting en tarief van 75 % op stromen naar een land zonder belastingverdrag
Bij afwezigheid van een verdrag past Frankrijk zijn interne recht toe zonder conventionele plafonds. Dividenden, rente en royalty’s die vanuit Frankrijk naar een niet-gelinkte staat worden betaald, ondergaan een bronbelasting tegen het algemene tarief, zonder mogelijkheid tot vermindering via een verdrag.
Het strengste mechanisme betreft de stromen gericht op een staat die als niet-coöperatief wordt gekwalificeerd in de zin van artikel 238-0 A van de CGI. In dit geval kan de bronbelasting worden verhoogd tot 75 % op bepaalde uitbetaalde inkomsten, een afschrikkend tarief dat specifiek gericht is op constructies die deze rechtsgebieden omvatten. Dit tarief is van toepassing ongeacht de werkelijke aard van de transactie, tenzij het tegendeel wordt bewezen door de belastingplichtige.
Een staat kan niet op de ETNC-lijst staan terwijl deze geen belastingverdrag met Frankrijk heeft. In dat geval blijft de belasting op het algemene tarief, maar er is geen conventioneel mechanisme dat deze verlicht. We vinden regelmatig fiscale informatie op Tous les Faits die het mogelijk maken om de betrokken staten in deze tussenliggende situatie precies te identificeren.
Verschil tussen afwezigheid van een verdrag en opname op de ETNC-lijst
De verwarring tussen deze twee statussen is praktisch kostbaar. Een land zonder belastingverdrag met Frankrijk is niet automatisch een ETNC. De ETNC-lijst, bijgewerkt door middel van een ministerieel besluit, is gebaseerd op criteria van administratieve samenwerking en fiscale transparantie, niet op het bestaan van een bilateraal verdrag.
De Franse lijst is in 2026 grondig herzien: Vietnam en de Turks- en Caicos-eilanden zijn toegevoegd, terwijl Fiji, Samoa en Trinidad en Tobago zijn verwijderd. Deze temporaliteit creëert een overgangszone waar de fiscale gevolgen variëren afhankelijk van de datum van de stroom. Een dividend dat vóór de opname van een staat op de lijst wordt uitgekeerd, ondergaat niet dezelfde behandeling als een dividend dat daarna wordt uitgekeerd.
- Een staat zonder verdrag maar buiten de ETNC-lijst: bronbelasting tegen het algemene tarief, geen conventioneel belastingkrediet, maar geen strafverhoging tot 75 %.
- Een staat die op de ETNC-lijst staat: potentieel verhoogde belasting, verlengde herzieningstermijnen, specifieke boete en omgekeerde bewijslast voor de belastingplichtige.
- Een staat die halverwege het jaar van de ETNC-lijst is verwijderd: de behandeling hangt af van de effectieve datum van de transactie, wat een permanente regelgevingstoezicht vereist.
Dubbele belasting zonder conventioneel eliminatiemechanisme
Bij afwezigheid van een verdrag is er geen clausule voor eliminatie van dubbele belasting van toepassing. De Franse belastingplichtige die inkomsten uit het buitenland ontvangt in een niet-verdragland kan potentieel belasting in beide staten verschuldigd zijn, zonder garantie op een belastingkrediet aan Franse zijde.
Het Franse interne recht voorziet in bepaalde gevallen in een unilateraal belastingkredietmechanisme dat beperkt is tot het bedrag van de Franse belasting die overeenkomt met de buitenlandse inkomsten. Dit systeem blijft echter minder gunstig dan een conventioneel belastingkrediet, en de toepassing ervan hangt af van de aard van het betrokken inkomen.
Voor pensioenuitkeringen is de situatie bijzonder duidelijk. Bij afwezigheid van een verdrag blijven pensioenuitkeringen van Franse oorsprong aan een niet-resident belastbaar in Frankrijk, zonder mechanisme voor het delen van het recht om te belasten. De gepensioneerde die in een land zonder verdrag woont, wordt geconfronteerd met een volledige Franse belasting op zijn pensioenen.
Afwezigheid van administratieve bijstand
Een andere directe consequentie, vaak onderschat, is de afwezigheid van een clausule voor wederzijdse administratieve bijstand. Zonder verdrag heeft de Franse belastingdienst geen enkel kanaal voor informatie-uitwisseling met de betrokken staat. Dit bemoeilijkt de fiscale controle, maar ook de situatie van de belastingplichtige die zijn fiscale woonplaats in het buitenland wil rechtvaardigen.
In geval van een geschil over de domicilie moet de belastingplichtige bewijzen dat hij niet voldoet aan een van de vier criteria voor fiscale woonplaats in Frankrijk zoals vastgesteld in artikel 4 B van de CGI (huishouden, hoofdverblijfplaats, hoofdberoep, centrum van economische belangen). Zonder informatie-uitwisseling tussen de administraties rust dit bewijs volledig op privé-documenten.
Franse fiscale woonplaats: de criteria die expats zonder verdrag in de val lokken
Artikel 4 B van de CGI definieert vier alternatieve criteria voor fiscale woonplaats. Het volstaat om er één te vervullen om als Franse fiscale resident te worden beschouwd, zelfs als men in het buitenland woont. Zonder verdrag om de conflicten over woonplaats te arbitreren, behoudt Frankrijk een unilateraal belastingrecht.
Het criterium van het centrum van economische belangen genereert de meeste geschillen. Een expat die onroerend goed in Frankrijk behoudt, actieve bankrekeningen of participaties in Franse bedrijven kan door de administratie worden hergekwalificeerd als Franse fiscale resident. We raden aan om elk criterium voorafgaand aan een verhuizing naar een niet-verdragstaat grondig te analyseren.
- Woonhuis: het behouden van een beschikbare woning in Frankrijk is voldoende om dit criterium te karakteriseren, zelfs zonder er daadwerkelijk te verblijven.
- Hoofdverblijf: meer dan de helft van het jaar in Frankrijk doorbrengen, zelfs discontinu, activeert dit criterium.
- Professionele activiteit: het uitoefenen van een betaalde of zelfstandige activiteit vanuit Frankrijk, inclusief telewerken, kan voldoende zijn.
- Centrum van economische belangen: de locatie van het belangrijkste vermogen of de inkomstenbronnen bepaalt dit criterium.
Expatriatie naar een land zonder belastingverdrag vereist een rigoureuze technische voorbereiding. De breuk van de fiscale banden met Frankrijk moet gedocumenteerd en effectief zijn op elk van de vier criteria. Een eenvoudige adreswijziging biedt geen bescherming tegen herkwalificatie, en de afwezigheid van een conventioneel mechanisme ontneemt de belastingplichtige elke minnelijke procedure in geval van een conflict tussen twee administraties.
